Κωστής Παλαμάς (1859 – 1943)

Γεννήθηκε στην Πάτρα, από γονείς παλαιάς μεσολογγίτικης οικογένειας με μακροχρόνια παράδοση στα γράμματα και τους αγώνες του Γένους. Σε ηλικία περίπου έξι ετών έχασε τον πατέρα του Μιχαήλ Παλαμά, νομικό-δικαστικό, και τη μητέρα του Πηνελόπη Πεταλά.

Έζησε τα παιδικά του χρόνια στο Μεσολόγγι, στο σπίτι του θείου του Δημητρίου Παλαμά, σχολάρχη και καθηγητή, κοντά στο οικογενειακό περιβάλλον νοικοκυραίων και γραμματισμένων συγγενών του. Εκεί τελείωσε Δημοτικό, Σχολαρχείο και Γυμνάσιο.
Νυμφεύθηκε τη Μαρία Βάλβη και απόκτησε τρία παιδιά. Το τρίτο παιδί του, ο Άλκης, πέθανε τεσσάρων ετών και ο ποιητής ξέσπασε στον Τάφο του. Δεν είχε δε ακόμη συνέλθει από την πολεμική πανωλεθρία του 1897.

Καλλιέργησε, περισσότερο από κάθε άλλον, την εθνική Μεγάλη Ιδέα. Λάτρης της Αρχαίας Ελλάδας, με εθνική ταυτότητα και πανθεϊστικές τάσεις.

Προστάτης του και παραστάτης πάντοτε ο μεγαλύτερος, κατά δέκα χρόνια, αδελφός του Χρίστος. Εγκατέλειψε τη Νομική Σχολή και ασχολήθηκε με την εφημεριδογραφία, με τη στήριξη του Βλάση Γαβριηλίδη. Γραμματέας και γενικός γραμματέας του Πανεπιστημίου, επί 31 χρόνια.

Κορυφαία, πολύπλευρη και πολυμαθέστατη πνευματική προσωπικότητα. Ο μεγαλύτερος ποιητής και ο σημαντικότερος κριτικός της χώρας επί εξήντα χρόνια. Διηγηματογράφος, θεατρικός συγγραφέας, δημοσιογράφος και μεταφραστής ξένων έργων.
Μεγάλος Εθνικός ποιητής. Το 1895 η Επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων του ανέθεσε τη συγγραφή του Ολυμπιακού Ύμνου.
Αλλά και παγκόσμιος, καθολικός και πολύτροπος ποιητής, με μεγαλείο ποιητικού όγκου.

Ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών. Έχει τιμηθεί, με πάρα πολλές διακρίσεις, ανωτάτου επιπέδου, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Στα κρίσιμα – κοσμογονικά γεγονότα που έζησε, (Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Εθνικός Διχασμός, Μικρασιατική Καταστροφή – Προσφυγιά, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Έπος 1940, Κατοχή), ο αθάνατος ποιητής έδειχνε πάντοτε το σωστό δρόμο στο έθνος, που το τίμησε και το δόξασε σε διεθνές επίπεδο. Πέθανε στις 27.2.1943, 18 μέρες μετά το θάνατο της συζύγου του. Η κηδεία του έγινε παλλαϊκή συγκέντρωση και αντιστασιακή εκδήλωση.

Το Ίδρυμα Κωστή Παλαμά έχει εκδώσει δεκαεπτά ογκώδεις τόμους των Απάντων του, πέντε με την αλληλογραφία του (επί συνόλου 10), τρεις με άρθρα και χρονογραφήματά του (επί συνόλου 8), κλπ.
Έχει γράψει πάνω από δυόμισι χιλιάδες μελέτες, άρθρα και βιβλιογραφικά σημειώματα.

Βαθύς μελετητής της Ελληνικής γραμματείας και άλλων ευρωπαϊκών φιλολογιών και αξιών. Καυχιόταν για την αρετή της πατρίδος του Ρούμελης.

Ασκητικός. Φορούσε πάντα σκούρα ρούχα, σα ράσα βυζαντινού καλόγερου. Πρόωρα νιόγερος, αργοβάδιστος, διακριτικός, με οξύ βλέμμα και θυσάνους φρυδιών (περιγραφή Τ. Αθανασιάδη).
Δειλός και φυγόκοσμος (Γ. Κουρνούτος).

Είπαν για τον Κ.Παλαμά

Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός: “…θαυμάζομεν και αποδίδομεν φόρον ευγνώμονος τιμής προς τον υπέροχον Ελληνα, ο οποίος, ευρύνων την εθνικότητά του μέχρι των ορίων της παγκοσμιότητος, πλέκει, μετά λεπτογνώμονος στοργής, γύρω από την Εθνικήν Ιδέαν, τον περίτεχνον ύμνον του πανανθρώπινου πολιτισμού, εις τον οποίον το μεν ελληνικόν πνεύμα θα ήτο το βάθρον, η δε ελληνική τέχνη η μετόπη του όλου οικοδομήματος… Ο Κωστής Παλαμάς είναι και θα παραμείνει ο Μέγας Έλλην…> (από επικήδειο λόγο).

Ά. Σικελιανός: “…Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα…” (από επικήδειο λόγο).

Α. Λιδωρίκης: “Δεν βγήκε παραέξω, δεν είδε πέρα από την Ελλάδα τίποτε …με το έργο του αγκάλιασε όλο τον κόσμο, τον είδε με τα μάτια της ψυχής …στη σύζυγο που στάθηκε και μάνα και αδελφή και φίλος και συμβουλάτορας και μέγας οδηγός, ίσως χρωστάει ο ποιητής το άφθαστο μεγαλείο του…”.

Μ. Ροδάς: “Ο ‘‘πατριάρχης’’ του Ελληνικού Πνεύματος”.

Κ. Βάρναλης: “…Επί 60 χρόνια υπήρξε η φωνή του Έθνους… Ο πολυγραφότερος ποιητής του καιρού του… Εδόξασε το Έθνος του και στον έξω κόσμο. Πολλοί ξένοι (και μάλιστα γίγαντες του λόγου) τον είπαν τον μεγαλύτερο ποιητή του καιρού του”.

Γρ. Ξενόπουλος: “Σοφός, διαβασμένος όσο λίγοι, παίζει στα δάχτυλα τη γλώσσα, την ιστορία, τους μύθους, τους θρύλους, τα έθιμα, τις ιδέες, το πνεύμα του Έθνους του”.

Τ. Αθανασιάδης: “Ο Παλαμάς είναι εθνικό σύμβολο… Παραμένει, και θα παραμένει όσο υπάρχει Ελλάδα, αμετακίνητος στο βάθρο του μέσα στο Πάνθεο των μεγάλων μορφών, στους ‘‘Πατέρες’’, που δίνουν νόημα στην Ελληνική διάρκεια”.

Φ. Λεμπέγκ: “Ο Παλαμάς ανήκει στο Σύμπαν”.

Γ. Αθάνας: “Η προσφορά του Παλαμά προς το Έθνος, προς την Ανθρωπότητα, προς το Πνεύμα, προς την υψηλότερη εκδήλωση του Πνεύματος που λέγεται Ποίηση, υπήρξε ανεκτίμητα πολύτιμη!”

“Σ΄ αυτόν τον Τάφο σκύβει η Ελλάδα να δρέψη δάφνες και να συγκομίσει ανέστερο φως”!