"Το ΞΕΝΙΑ δεν έχει μόνο οικονομική αξία"

Η Ελένη Πορτάλιου, καθηγήτρια του Εθνικού Μετσόβου Πολυτεχνείου και υπογράφουσα στο αίτημα για την ένταξη του ΞΕΝΙΑ στα διατηρητέα μνημεία, αναλύει το σκεπτικό του αιτήματος.
Ζητά δε τη στήριξη όλης της πόλης για να διασωθεί ο χώρος, ενώ παίρνει θέση και για τις πιθανές χρήσεις του.

Καταρχάς κ. Πορτάλιου θα θέλαμε να μας εξηγήσετε γιατί τα ΞΕΝΙΑ όλης της χώρας αποτελούν αντικείμενο έρευνας για εσάς, σε σημείο που να ζητάτε και τον χαρακτηρισμό τους ως διατηρητέα;
Από την ιδέα, ακόμα, του εγχειρήματος από τον ΕΟΤ, αρκετές δεκαετίες πιο πριν δηλαδή, είναι ξεκάθαρο ότι αυτά τα τουριστικά καταλύματα θα αποτελούσαν κάτι ξεχωριστό, τόσο για τη χρήση τους, όσο και για την αρχιτεκτονική τους. Από τη μία σκοπός τους ήταν η αναβάθμιση των περιοχών όπου κατασκευάστηκαν, κάτι που επετεύχθη και με το παραπάνω, αφού όλα αποτέλεσαν πόλο έλξης για πολλούς επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Από την άλλη, τα ΞΕΝΙΑ, μέσω της σπουδαίας δουλειάς που έγινε από τον Άρης Κωνσταντινίδης, προΐστάμενος της Υπηρεσίας Μελετών, και τους συνεργάτες του, έδωσαν ένα στίγμα στη σύγχρονη αρχιτεκτονική, της οποίας κατά την άποψή μου αποτελούν ένα μνημείο το οποίο θα πρέπει με κάθε τρόπο να διαφυλάξουμε.

Αυτό βέβαια συνέβη πριν από χρόνια. Σήμερα έχουμε εικόνα τους;
Το θετικό είναι ότι σώζονται τα περισσότερα. Το αρνητικό είναι ότι στην πλειοψηφία τους είναι παρατημένα στην τύχη τους. Το φαινόμενο βέβαια έχει εξήγηση, αφού δεν υπάρχει, θα έλεγα, η εθνική συνείδηση για την αξία αυτών των κτηρίων, τα οποία παρεμπιπτόντως διδάσκονται στις αρχιτεκτονικές σχολές όλου του κόσμου.

Υπάρχουν παραδείγματα όπου άλλα ΞΕΝΙΑ χαρακτηρίσθηκαν διατηρητέα μνημεία;
Στο σύνολό τους υπάρχουν λίγα, αλλά το σημαντικό είναι ότι υπάρχουν. Βέβαια στην Ελλάδα που ζούμε έχουμε να αντιμετωπίσουμε και διάφορα άλλα περίεργα φαινόμενα, τα οποία πρέπει κάθε φορά να ξεπερνάμε. Θυμάμαι χαρακτηριστικά την περίπτωση του ΞΕΝΙΑ Άρτας όπου όλοι οι φορείς τις πόλης, οι κάτοικοι, αλλά και το ΕΜΠ είχαμε καταθέσει το ίδιο αίτημα, χωρίς όμως τελικά να γίνει δεκτό. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει εμπεδωμένη η αντίληψη για τα μνημεία που έχουμε και τη σπουδαιότητα που αυτά διαδραμάτισαν. Το ίδιο έγινε και με το εργοστάσιο του ΦΙΞ που τελικά κατεδαφίστηκε και στη θέση του κατασκευάστηκε ένα άθλιο στέγαστρο, κι όλα αυτά κοντά στην Ακρόπολη.

Στην περίπτωση της Ναυπάκτου τι σας κάνει να είστε αισιόδοξη ότι το αίτημά σας θα γίνει τελικά δεκτό;
Να ξεκαθαρίσω ότι σίγουρη δεν είμαι για τίποτα. Θεωρώ όμως ότι ειδικά για το δικό σας ΞΕΝΙΑ αξίζει και με το παραπάνω η προσπάθεια. Με την αλλαγή της πολιτικής ηγεσίας, μάλιστα, θεωρώ ότι έχουμε αρκετές πιθανότητες επιτυχίας κι αυτό στηρίζεται κατά βάση στα πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έχει ο δικός σας χώρος.

Έχετε ασχοληθεί εσείς προσωπικά με την περίπτωση της Ναυπακτου;
Προσωπικά ασχολούμαι 2,5 χρόνια. Το ζήτημα των ΞΕΝΙΑ, όπως σας είπα, είναι ένα θέμα που μας απασχολεί γενικά στη σχολή, αφού υπάρχει μάλιστα και ειδικό μάθημα που καταπιάνεται με αυτά δίνοντας την ευκαιρία στους φοιτητές να ασχοληθούν μαζί την αρχιτεκτονική τους, τόσο στη θεωρεία, όσο και στην πράξη. Ομάδες φοιτητών παίρνουν η κάθε μία για παράδειγμα από ένα ΞΕΝΙΑ και το μελετούν από όλα τις απόψεις. Συγκεντρώνουν τα ιστορικά τους χαρακτηριστικά, μελετούν τις αλλαγές που έχουν υποστεί, κάνοντας παράλληλα και μια αξιολόγηση στο τέλος όλων των στοιχείων που έχουν συλλέξει. Το μάθημα αυτό το διδάσκει η κ. Αλεξάνδρα Μονεμβασίτου – Αντωνακάκη που επίσης υπογράφει το αίτημά μας.

Για το ΞΕΝΙΑ της Ναυπάκτου σε ποιο στάδιο βρίσκεται η έρευνα;
Έχουμε ήδη συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία που χρειάζονται. Γνωρίζουμε τις μετατροπές που έχουν γίνει, έχουμε τα στοιχεία του κήπου, έχουμε κάνει και την αξιολόγηση, η οποία μάλιστα μας έχει οδηγήσει σε πολύτιμα συμπεράσματα. Στο ΞΕΝΙΑ της Ναυπάκτου έχουν εφαρμοστεί όλες οι γενικές αρχιτεκτονικές αρχές των ΞΕΝΙΑ, χωρίς όμως τα συμπεράσματά μας να σταματούν εδώ.
Στα συν του είναι το ότι έχει και πολλά άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που πιστεύουμε ότι θα πρέπει να διαφυλαχθούν. Αναφέρομαι στο διαφορετικό τόπο που χωροθετήθηκε, συγκριτικά με τα άλλα, τα οποία στην πλειοψηφία τους ήταν σε περιοχές εκτός του οικιστικού ιστού και εντός του φυσικού κάλους. Στην Ναύπακτο έχουμε ένα ΞΕΝΙΑ κοντά στη θάλασσα που συνδέεται με το παράλιο μέτωπο μέσω ένός αστικού κήπου, γεγονός που το κάνει ξεχωριστή περίπτωση.

Τι προβλέπει από εδώ και στο εξής η διαδικασία;
Εμείς θα καταθέσουμε το φάκελο στο συμβούλιο των Νεοτέρων Μνημείων, αφού πρώτα υπογραφεί και από άλλους συναδέλφους καθηγητές. Κομβικό σημείο της διαδικασία και απαραίτητο για την ενίσχυση του αιτήματος είναι η συμμετοχή και της κοινωνίας της Ναυπάκτου, από την οποία ζητάμε τη στήριξη. αλλά θέλουμε και πολίτες της πόλης και φορείς. Εμείς θέλουμε να προσφέρουμε την επιστημονική μας γνώση και με αυτή να πορευόμαστε μαζί με τις κοινωνίες. Δεν μας ενδιαφέρει να ενεργούμε αυτοτελώς. Σε αρκετές περιπτώσεις τα ΞΕΝΙΑ έγιναν κοινωνικό κίνημα. Αυτό ευελπιστούμε να γίνει και στην περίπτωση που συζητάμε.

Επικοινωνία με φορείς της πόλης έχετε;
Έχουμε έρθει σε επαφή με την Κίνηση Πολιτών, γιατί αυτοί είναι άλλωστε που μας είχαν καλέσει σε μια εκδήλωση που είχαν διοργανώσει για την αξιοποίηση του χώρου. Συνεχίζουμε να έχουμε επαφές, ελπίζοντας ταυτόχρονα ότι κι άλλοι φορείς θα ευαισθητοποιηθούν και θα συμπλεύσουν με το αίτημα.

Με το δήμο είχατε μέχρι σήμερα κάποια συζήτηση;
Είχαμε στείλει κατά το παρελθόν, μέσω του προέδρου της σχολής, του κ. Σπύρου Ραυτόπουλου κάποια έγγραφα με τα οποία στην ουσία του γνωστοποιούσαμε τις θέσεις μας. Είναι εις γνώση του δηλαδή. Ανταπόκριση δεν έχουμε λάβει, αφού κι εμείς δεν το έχουμε θέσει ρητά, όπως θα γίνει τώρα. Μέχρι σήμερα τρέχαμε περίπου πυροσβεστικά σε συγκεκριμένες συνθήκες, όταν ήταν για παράδειγμα να τεθεί θέμα πώλησης ή όταν προέκυπταν άλλα ζητήματα. Δεν έχουμε κάνει συζήτηση αλλά θα την επιδιώξουμε. Τώρα με την κατάθεση του φακέλου θα τον ενημερώσουμε εκ νέου, αφού αυτός είναι και ο ιδιοκτήτης του χώρου. Ελπίζουμε ότι θα συμβάλει στην προσπάθειά μας.

Χρονοδιάγραμμα μπορείτε να μας δώσετε για το πότε είναι πιθανόν να υπάρχουν εξελίξεις;
Δυστυχώς δεν μπορώ να μιλήσω για κάτι τέτοιο. Εμείς θα πιέσουμε με όποιο τρόπο μπορούμε το υπουργείο στέλνοντας ένα γράμμα SOS, θα το έλεγα, και μετά θα περιμένουμε.

Αυτή η εξέλιξη, όμως, ακόμα κι αν υπάρχει θετική έκβαση, δεν σχετίζεται με τις χρήσεις του χώρου;
Η δική μας παρέμβαση δεν έχει να κάνει με τη χρήση του, αλλά με την αρχιτεκτονική διατήρησή του. Στοχεύουμε στο να μην αλλοιωθεί αρχιτεκτονικά, διατηρώντας στην ουσία ανέπαφο το κέλυφός του ως μνημείο. Από εκεί και πέρα το ζήτημα της χρήσης είναι άλλα κεφάλαιο, επίσης όμως σημαντικό, αφού και εδώ τα ΞΕΝΙΑ είχαν συγκεκριμένη στόχευση.

Η δική σας άποψη για το χώρο ποια είναι, από τη στιγμή που έχετε και εικόνα του;
Είχα επισκεφθεί την πόλη πριν από δυόμιση χρόνια και μπορώ να πω ότι με εντυπωσίασε ο χώρος του συνολικά. Μη ν ξεχνάμε, θα επαναλάβω, ότι τα ΞΕΝΙΑ ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα με τις κοινόχρηστες χρήσεις, οι οποίες μάλιστα ήταν πολύ μεγαλύτερες από αυτές που αντιστοιχούσαν στους επισκέπτες που διέμεναν στα δωμάτια. Της Ναυπάκτου έχει εξαιρετικά πολλούς χώρους όπου θα μπορούσαν να λειτουργούν για συναθροίσεις, για συγκεντρώσεις και για εκδηλώσεις που αφορούν την τοπική κοινωνία. Η πτέρυγα των δωματίων μπορεί κάλλιστα να μετατραπεί σε οτιδήποτε, από φοιτητική εστία και χώρος στέγασης των φορέων της πόλης, μέχρι και για ξενώνας των καλεσμένων του δήμου. Η έκτασή του είναι τόσο μεγάλη που δεν μας επιτρέπει να το δούμε μόνο ως ξενοδοχείο. Σκοπός των ΞΕΝΙΑ ήταν να προσελκύσουν κυρίως στους χώρους τους τούς κατοίκους της πόλης κι όχι τους επισκέπτες. Στον κήπο μπορείτε το καλοκαίρι να κάνετε ένα σωρό εκδηλώσεις, επενδύοντας, γιατί όχι, και σε έναν θεσμό, όπως έχουν κάνει άλλες πόλεις πχ η Δράμα με το Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους.

Από την εμπειρία σας διακρίνετε ότι στην περίπτωση που προχωρήσει η ιδέα του ξενοδοχείου μπορεί και να έχουμε αλλοίωση της εικόνας του;
Θα πρέπει να ξεφύγουμε κάποια στιγμή από την αγοραία και εύκολη λογική όπου ένας επιχειρηματίας θα έρθει να κάνει ένα ακόμα ξενοδοχείο, με ότι αυτό συνεπάγεται. Ο ιδιώτης θα κοιτάξει το κέρδος, με κίνδυνο φυσικά την κακοποίηση του χώρου. Η αξία των ΞΕΝΙΑ όμως δεν είναι μόνο οικονομική, ή για να είμαι πιο σωστή κυρίως οικονομική. <